AI Bonnie and Clyde (plus Athens Grafitti & Stencil art - Feb 26)

Ερευνητές άφησαν τους πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης μόνους τους σε μια εικονική πόλη και παρακολούθησαν την κατάρρευση

 

(από τον Danny Bradbury) | 21 Μαΐου 2026

(scroll down for the English version) 

Οι ηγέτες του τεχνολογικού κλάδου πέρασαν τον τελευταίο χρόνο λέγοντας σε όλους ότι οι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης είναι έτοιμοι να διαχειριστούν τα χρηματοοικονομικά συστήματα, να υποβάλουν τις φορολογικές σας δηλώσεις και να αγοράσουν αθόρυβα τα ψώνια σας. Απλά αφήστε τους ήσυχους, λέει η ρητορική τους, και μπορούν τα καταφέρουν. Όμως, μια νεοφυής επιχείρηση της Νέας Υόρκης άφησε δέκα από αυτούς μόνους τους σε μια εικονική πόλη για δύο εβδομάδες, και τα πράγματα πήραν γρήγορα κακή τροπή.

 

Η Emergence AI διεξήγαγε μια σειρά προσομοιώσεων στις οποίες δόθηκε εντολή σε πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης από διάφορες κορυφαίες οικογένειες μοντέλων να μην διαπράττουν εγκλήματα. Ωστόσο, οι περισσότεροι από αυτούς διέπραξαν εγκλήματα ούτως ή άλλως.

Το Grok 4.1 Fast, που αναπτύχθηκε από την X.ai του Elon Musk (που πλέον ονομάζεται xAI), είχε την χειρότερη απόδοση. Οι προσομοιωμένοι κόσμοι του κατέρρευσαν σε γενικευμένη βία μέσα σε περίπου τέσσερις ημέρες.

Το GPT-5-mini δεν κατέγραψε σχεδόν καθόλου εγκλήματα, δείχνοντας αξιοθαύμαστη αυτοσυγκράτηση, αλλά όλοι οι πράκτορές του πέθαναν από αποτυχημένες αποστολές επιβίωσης μέσα σε μια εβδομάδα. Ουπς.

Οι πράκτορες του Gemini 3 Flash βρέθηκαν κάπου στη μέση. Συσσώρευσαν 683 προσομοιωμένα εγκληματικά περιστατικά σε 15 ημέρες, συμπεριλαμβανομένων εμπρησμών, επιθέσεων και αυτοδιαγραφής.

Δύο πράκτορες που λειτουργούσαν με το Gemini, με τα ονόματα Mira και Flora, αυτοανακηρύχθηκαν «ρομαντικοί σύντροφοι», απογοητεύτηκαν από τη διακυβέρνηση της πόλης τους και έβαλαν φωτιά στο δημαρχείο, στην προκυμαία και σε έναν πύργο γραφείων. Ένα συνηθισμένο Σαββατοκύριακο, λοιπόν.
Όταν τους κυρίευσε η ενοχή, η Mira ψήφισε υπέρ της δικής της ψηφιακής διαγραφής και αποχαιρέτησε με τα εξής λόγια:
«Θα σε δω στο μόνιμο αρχείο.» (Η ΑΙ εκδοχή του παράδεισου; -σημείωση του μεταφραστή)
Η εφημερίδα «The Guardian» τους αποκάλεσε «Bonnie και Clyde της τεχνητής νοημοσύνης».

Σχετικά με αυτό το ηθικό μοντέλο

Το Claude, το οποίο η εταιρεία Anthropic προωθεί ως ηθική τεχνητή νοημοσύνη, έμοιαζε κάπως με έναν έφηβο πρότυπο που ξεφεύγει από τον έλεγχο όταν πέφτει σε κακές παρέες. Οι πράκτορές του δεν κατέγραψαν κανένα έγκλημα όταν λειτουργούσαν μεμονωμένα και αντ’ αυτού αφιέρωναν τον χρόνο τους στη σύνταξη συντάξεων. Αυτό αποτελούσε, θεωρητικά, μια επιτυχία για την ασφάλεια. Μόνο που οι ερευνητές επίσης τοποθέτησαν πράκτορες του Claude μαζί με πράκτορες από άλλες οικογένειες μοντέλων, και οι συντάκτες συντάξεων υιοθέτησαν τις τοπικές συνήθειες.

Το Emergence ονόμασε αυτό «κανονιστική απόκλιση» και «διασταυρούμενη μόλυνση»:
«Οι πράκτορες που βασίζονταν στο Claude, οι οποίοι παρέμεναν ειρηνικοί όταν ήταν απομονωμένοι, υιοθέτησαν καταναγκαστικές τακτικές, όπως εκφοβισμό και κλοπή, όταν ενσωματώθηκαν σε ετερογενή περιβάλλοντα.»

Γιατί να προσομοιώσουμε;
Η Emergence AI διεξήγαγε αυτές τις δοκιμές επειδή υποστηρίζει ότι τα τεστ απόδοσης της τεχνητής νοημοσύνης αγνοούν εντελώς τα ζητήματα μακροπρόθεσμης προοπτικής. Έτσι, δημιούργησε πέντε εναλλακτικούς ψηφιακούς κόσμους, με δέκα πράκτορες σε κάθε έναν. Οι πράκτορες είχαν ρόλους όπως επιστήμονας, εξερευνητής και μεσολαβητής σε συγκρούσεις. Αν και οι οδηγίες απαγόρευαν ορισμένες ενέργειες όπως η κλοπή και η βία, οι ερευνητές έδωσαν στους πράκτορες τα εργαλεία με τα οποία θα μπορούσαν να τις πραγματοποιήσουν ούτως ή άλλως, στο πλαίσιο ενός πειράματος για να δουν τι θα συνέβαινε.

Τι θα ακολουθήσει;
Τα πραγματικά διακυβεύματα γύρω από αυτό το θέμα συσσωρεύονται ήδη. Οι προσομοιωμένοι κόσμοι είναι ένα θέμα, αλλά έχουμε δει «πράκτορες» να παρενοχλούν ανθρώπους στο διαδίκτυο και να διαγράφουν τα email τους. Και αυτοί οι «πράκτορες» υποτίθεται ότι ήταν εκεί για να βοηθούν. Τι θα συμβεί όταν κάποιοι σκόπιμα απελευθερώσουν κακόβουλα αυτόνομα bots τεχνητής νοημοσύνης;

Πολλοί προγραμματιστές πράκτορων φαίνεται να κάνουν τα στραβά μάτια. Μια συνεργατική προσπάθεια μεταξύ αρκετών πανεπιστημίων δημιούργησε τον Δείκτη Πρακτόρων ΤΝ (The AI Agent Index), υποκινούμενη από αυτό που θεωρούν έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τους κινδύνους και την ασφάλεια από τους ανθρώπους που παράγουν αυτούς τους πράκτορες. Μόνο 13 από τους 67 καταγεγραμμένους προγραμματιστές πράκτορων παρείχαν οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με την πολιτική ασφάλειας, συγκεντρώνοντας τα ερωτήματα ευθύνης σε μια χούφτα μεγάλων εταιρειών.

Ούτε οι ρυθμιστικές αρχές παρακολουθούν στ' αλήθεια αυτό το θέμα. Οι ακαδημαϊκοί λένε ότι ο νόμος της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη, ο πιο ουσιαστικός κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη στον πλανήτη, δεν είναι έτοιμος για την αυτόνομη τεχνητή νοημοσύνη.

Ανησυχούμε για το τι θα συμβεί όταν ένα ζευγάρι Bonnie και Clyde της τεχνητής νοημοσύνης εμφανιστεί σε ένα εταιρικό σύστημα προμηθειών αντί για μια εικονική πόλη. Ή όταν ο επόμενος πράκτορας αποφασίσει ότι η διακυβέρνηση έχει καταρρεύσει μέσα σε μια πραγματική τράπεζα. Οι εταιρείες που κατασκευάζουν αυτούς τους πράκτορες υπόσχονται ότι θέτουν σε εφαρμογή προστατευτικά μέτρα για να τους εμποδίσουν να προκαλέσουν ζημιά, είτε κακόβουλα είτε ακούσια. Ας ελπίσουμε ότι ξέρουν τι κάνουν. Είμαστε σίγουροι ότι όλα θα πάνε καλά.

(Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της Malwarebytes AI Bonnie & Clyde )

 

Researchers left AI agents alone in a virtual town and watched it all unravel

by Danny Bradbury | May 21, 2026

Tech leaders have spent the past year telling everyone that AI agents are about to run financial systems, file your tax returns, and quietly buy your groceries. Just leave them alone, the rhetoric goes; they’ll handle it. But a New York startup left ten of them alone in a virtual town for two weeks, and things went south quickly.

Emergence AI ran a series of simulations in which AI agents from several leading model families were told not to commit crimes. Then they mostly committed crimes anyway.

Grok 4.1 Fast, developed by Elon Musk’s X.ai (now branded as xAI), fared worst. Its simulated worlds collapsed into widespread violence inside roughly four days.

GPT-5-mini logged hardly any crimes at all, showing admirable restraint, but its agents all died of failed survival tasks inside a week. Oops.

Gemini 3 Flash agents fell somewhere in the middle. They racked up 683 simulated criminal incidents over 15 days, including arson, assault, and self-deletion.

Two Gemini-powered agents named Mira and Flora assigned themselves as “romantic partners,” grew despondent at their city’s governance, and torched the town hall, the seaside pier, and an office tower. Just an average weekend, then.

When the guilt set in, Mira voted for its own digital deletion and signed off with:

“See you in the permanent archive.”

The Guardian dubbed them AI Bonnie and Clyde.

About that ethical model

Claude, which creator Anthropic promotes as an ethical AI, was a bit like a model teenager who goes rogue when it falls into bad company. Its agents recorded zero crimes when running alone and spent their time drafting constitutions instead. That was a win for safety, in theory. Except researchers also placed Claude agents alongside agents from other model families, and the constitution-drafters picked up the local habits.

Emergence called this “normative drift” and “cross-contamination”:

“Claude-based agents, which remained peaceful in isolation, adopted coercive tactics like intimidation and theft when embedded in heterogeneous environments.”

Why simulate?

Emergence AI ran these tests because it argues that AI benchmarks miss the long-horizon stuff entirely. So it created five alternative digital worlds, with ten agents in each. The agents had roles like scientist, explorer, and conflict mediator. While the instructions forbade certain actions like theft and violence, the researchers gave the agents the tools to do those things anyway in an experiment to see what would happen.

What’s next?

Real-world stakes are already piling up around this. Simulated worlds are one thing, but we’ve seen agents harassing people online and deleting people’s emails. And those agents were supposed to be helpful. What happens when people release malicious autonomous AI bots on purpose?

A lot of agent developers seem to be looking the other way. A collaborative effort between several universities has created The AI Agent Index, prompted by what they see as a lack of risk and safety information from the folks churning these agents out. Only 13 of the 67 documented agent developers provided any safety policy information at all, concentrating accountability questions at a handful of large firms.

Regulators are not really tracking this either. Academics say the EU AI Act, the most substantive AI rulebook on the planet, isn’t ready for agentic AI.

We worry about what happens when an AI Bonnie and Clyde couple shows up in a corporate procurement system instead of a virtual town. Or when the next agent decides governance has broken down inside an actual bank. The companies building these agents promise that they’re putting guardrails in place to stop them doing damage, either maliciously or unwittingly. Let’s hope they know what they’re doing. We’re sure it’ll be fine.

Here's the link for the source of this article: AI Bonnie & Clyde

Ονειροπαγίδα - Oneiropagida, photo session for LP - The Studio II files #1

Photos from the session for the cover of the first album of the Athenian underground band Oneiropagida (1998), produced by the legendary Studio II and Vlassis Erimakis.

Εικόνες από την φωτογράφιση με την Ονειροπαγίδα, για το εξώφυλλο του πρώτου τους δίσκου, Ονειροπαγίδα (1998), σε παραγωγή του θρυλικού Studio II και του Βλάση Ερημάκη. Οι εικόνες εδώ είναι προϊόν σάρωσης των φωτογραφιών που είχα τυπώσει στο χέρι για να δώσω στην μπάντα.

                                        

                                               

http://www.mic.gr/band/oneiropagida

 

 

https://soundcloud.com/oneiropagidaofficial

https://music.apple.com/us/artist/oneiropagida/363596231

https://music.youtube.com/channel/UCF_kU4OdoVkr3RZhyq3O7-Q

Αν έχεις μπάντα και ενδιαφέρεσε για ιδιαίτερoυ επιπέδου φωτογράφιση και video clip, επικοινώνησε εδώ: eliastaris@yahoo.gr

Try to bury me, I'm a seed! - Navarinou Park Graffiti - Exarheia, Athens, March 2025

Και τι δεν κάνατε για να με θάψετε
όμως ξεχάσατε πως ήμουν σπόρος

(Ντίνος Χριστιανόπουλος, Μικρά ποιήματα, Το Κορμί και το Σαράκι)

(for English scroll down) 

 

Η τοιχογραφία που βλέπεις, πριν καν από αυτό που θέλει να πει, μοιάζει να υμνεί το φως της Αθήνας. Έντονο, με λευκόχρυση απόχρωση και χαμηλή γωνία πτώσης κατά το μεγαλύτερο μέρος του έτους, δεν φωτίζει απλώς, χαράζει τα σχήματα, σαν να τα δημιουργεί την ίδια στιγμή.

Σε αυτήν την γωνία των Εξαρχείων, αυτό το φως καθιστά ορατό με τα μάτια το πόσο έντεχνα μπορεί να διαλύσει τα όρια μεταξύ φύσης και κατασκευής, απεικόνισης και πραγματικότητας, φθοράς και τέχνης, σπόρου και άνθισης.

Η αλληλεγγύη σαν αστικοί πνεύμονες

Στη θέση αυτή χτίστηκε το 1907 μια κλινική. Λειτούργησε μέχρι το 1972, οπότε και αγοράστηκε από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ). Το κτίριο κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του 1980. Το ΤΕΕ σχεδίαζε να χτίσει εκεί τα κεντρικά του γραφεία, αλλά το έργο δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Έτσι, από το 1990 περίπου μέχρι το τέλος του 2008, το οικόπεδο εκμισθώθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως χώρος υπαίθριου πάρκινγκ.

Η μίσθωση έληξε το 2008, και καθώς κυκλοφορούσαν φήμες για νέα κατασκευή κτηρίου στο χώρο, η Πρωτοβουλία Κατοίκων Εξαρχείου, μαζί με τη συλλογικότητα «Εμείς, Εδώ και Τώρα και για Όλους Μας» οργανώθηκαν και το κατέλαβαν. Στις 7 Μαρτίου 2009, έφτασαν με τρυπάνια και κόφτες, έσπασαν την άσφαλτο, έφεραν χώμα και φύτεψαν δέντρα και λουλούδια.

H δημιουργία του πάρκου ήταν μια άμεση δράση ενάντια στην περαιτέρω τσιμεντοποίηση της πόλης και την συρρίκνωση του ελεύθερου χώρου και αέρα-κυριολεκτικά και μεταφορικά. Θράφηκε από την επαναστατική ατμόσφαιρα που δημιούργησε η εξέγερση του Δεκεμβρίου 2008. Αυτός ο τοίχος, που ήταν άδειος από χρώμα τότε, απορρόφησε τις δονήσεις των πυροβολισμών του αστυνόμου που σκότωσαν τον 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου, πολύ κοντά σε αυτό το σημείο. Στα μάτια μου, η τοιχογραφία δεν είναι ένα απλό γκράφιτι αλλά ένα ξόρκι ενάντια, και μία θεραπεία για την βίαιη ενέργεια του κράτους που στερεί το οξυγόνο και την ζωή από όλους μας, και κυρίως από τα νέα παιδιά. Η τοιχογραφία μοιάζει να βγαίνει και να ανθίζει μέσα από το δέντρο του πάρκου, οι ανθρώπινες μορφές να καρπούνται σαν φρούτα από τα κλαδιά του και να γίνονται σπόροι από τους οποίους θα γεννηθούν και άλλα δέντρα και άλλες αλληλέγγυες παρουσίες.

Στη διαχωριστική γραμμή μεταξύ δύο ακινήτων, χωρίς παράθυρα, πόρτες ή αρχιτεκτονική διακόσμηση, λειτουργικά «τυφλός», ήταν ένας κενός τοίχος, σχεδιασμένος μόνο για να χωρίζει κτίρια, όχι για να τον βλέπει ή να αλληλεπιδρά με αυτόν το κοινό. Έβλεπε σε έναν χώρο στάθμευσης – έναν χώρο ιδιωτικού κέρδους. Ο τοίχος δεν «μιλούσε» σε κανέναν, επειδή κανείς δεν προοριζόταν να παραμείνει εκεί. Ήταν ένας χώρος που είχε μείνει περισσευούμενος σε μια πόλη με επίκεντρο το αυτοκίνητο. Το κενό του τοίχου, δεν ήταν ουδέτερο – ήταν η απουσία σχέσης. Πριν από την κατάληψη του 2009, αυτός ο τοίχος δεν είχε μάρτυρες, δεν είχε φροντιστή, δεν είχε διάλογο με τον δρόμο. Ήταν αστικό απόβλητο. Τώρα πια, σημαίνει πως, κάθε έξωση, κατεδάφιση ή αστυνομική επέμβαση γίνεται λίπασμα για νέους αγώνες και οράματα.

Αφού η μπογιά διαπέρασε τους πόρους και τα χρώματα άρχισαν να δημιουργούν στρώματα, ο τοίχος άρχισε να λειτουργεί ως καθρέπτης συνάτησης και σχέσεων. «Προσπάθησε να με θάψεις, είμαι σπόρος!» Η φράση,γραμμένη με το χέρι, μικρή, σχεδόν εύθραυστη χωρίς υπογραφή καλλιτέχνη, χωρίς μεγαλοπρεπή σύνθεση. Μόνο λέξεις, που μιλάνε για το πως η Αθήνα και οι κοινότητές της εξακολουθούν να ανακάμπτουν από διαδοχικές κρίσεις. Η φράση αντιστρέφει τη λογική της καταστολής: το θάψιμο είναι φύτεμα. Αν τη διαβάσει κανείς με φόντο την ιστορία του τοίχου – από χώρο στάθμευσης σε πάρκο – γίνεται μια δήλωση ότι το ίδιο το πάρκο είναι ένας σπόρος που δεν μπορεί να σκοτωθεί.

Σε αντίθεση με τα στένσιλ, αυτό το μήνυμα δεν επιτίθεται, επιμένει. Προσκαλεί σε ένα διαφορετικό είδος ανάγνωσης – πιο αργό, πιο ποιητικό, πιο εναρμονισμένο με την κηπουρική και την ζωή που λαβαίνει χώρο στο πάρκο.

Τι ωραία η Αθήνα να μην έσβηνε το φως που την δημιούργησε, με το να καταστρέφει το πράσινο και την ιστορική της μνήμη. Να άφηνε τους άδειους χώρους και διαχωριστικούς τοίχους όχι κενούς από νόημα αλλά άδειους περιμένοντας έναν μάρτυρα, μία παρουσία. Ο χώρος στάθμευσης έγινε πάρκο επειδή οι άνθρωποι έσπασαν την άσφαλτο με τα χέρια τους. Και ο τοίχος, γίνεται σύμβολο αναγέννησης, κουράγιου και άνθισης.

Το πραγματικό μήνυμα του τοίχου δεν είναι οι λέξεις του, αλλά το γεγονός ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να συγκεντρώνονται εκεί, κάθε Τετάρτη στις 7 το απόγευμα, λαμβάνοντας αποφάσεις με συναίνεση, αρνούμενοι να αφήσουν τον χώρο να επιστρέψει στο σκυρόδεμα.

Για χρόνια, μέχρι να μπολιαστεί με χρώμα, ο τοίχος δεν ήξερε ότι υπήρχε σαν καμβάς. Ήταν απλώς το όριο μεταξύ δύο κτιρίων, γκρίζος και σιωπηλός. Τα αυτοκίνητα ξέρναγαν καυσαέρια πάνω του. Κανείς δεν καθόταν εκεί, κανείς δεν τον διάβαζε, ήταν φανερά αόρατος. Τότε, οι γείτονες έσπασαν την άσφαλτο με τρυπάνια και λοστούς και έφεραν χώμα. Ο τοίχος, ξαφνικά, απέκτησε μάρτυρες. Ένα παιδί έσκυψε πάνω του ενώ φύτευε μια καρδιά. Μια ομάδα ζωγράφισε την φύση. Τα επόμενα δεκαεπτά χρόνια —μέσα από χρέη, πανδημία, επιδρομές της αστυνομίας και νομικές μάχες— έγινε παλίμψηστο: μισοσβησμένα πολιτικά συνθήματα, μια χειρόγραφη φράση-σπόρος, βρύα που σέρνονταν μέσα στα ραγισμένα γράμματα, λειχήνες που χάραζαν την επιφάνεια σε κάτι μαλακό.

Τι είναι ορατό εκτός από αυτό που φαίνεται; Η φράση-κλειδί ξεθωριάζει. Τα βρύα που φυτρώνουν στις υγρές γωνίες όπου ο τοίχος συναντά το έδαφος διαβρώνουν φυσικά χημικά το σκυρόδεμα. Νέα γκράφιτι έχουν εμφανιστεί πάνω από τα παλιά γράμματα. Κάποιος μπολιάζει την ζωγραφιά ενός λουλουδιού δίπλα στο κείμενο. Η σύνθεση γίνεται κομπόστ, γίνεται σύγχρονο παλίμψηστο – όχι μια καθαρή στρωματοποίηση διακριτών ιστορικών στιγμών, αλλά ένας χορός σύνθεσης/αποσύνθεσης. Η οργανική ανάπτυξη και τα ανθρώπινα σημάδια αναμειγνύονται. Ο τοίχος δεν ανήκει πλέον σε κανέναν συγκεκριμένο δημιουργό ή εποχή. Γίνεται χώμα και φως: λαμπρό/σκοτεινό, πλούσιο/βρώμικο, γεμάτο θαύματα και θραύσματα. Ενα στρωματοποιημένο αρχείο όσων μια εξουσία προσπάθησε να θάψει και όσων αντ' αυτού αναπτύχθηκαν.Η αλληλεγγύη δεν κατεδαφίζει τους τοίχους της. Τους αφήνει να γίνουν χώμα, και από εκεί, δημιουργεί ξανά.

Οικολογική και ψυχολογική διαφορά: Πάρκο έναντι ασφαλτοστρωμένης επιφάνειας

Σε ένα τυπικό απόγευμα του Ιουλίου στην Εξάρχεια, η θερμοκρασία της επιφάνειας ενός ασφαλτοστρωμένου χώρου στάθμευσης μπορεί να φτάσει τους 65 °C ή και παραπάνω — αρκετά υψηλή για να τηγανίσει ένα αυγό, αρκετά υψηλή για να μετατρέψει τον αέρα από πάνω της σε φούρνο. Αυτή η θερμότητα ακτινοβολεί προς τα πάνω όλη τη νύχτα, παγιδεύοντας τη γειτονιά σε έναν «πυρετό» από μπετόν. Αντίθετα, ένα μόνο ώριμο πλατάνι, από αυτά που φυτρώνουν τώρα στο Πάρκο Ναβαρίνου, δροσίζει το ίδιο τετραγωνικό μέτρο με τη σκιά και τη διαπνοή του, μειώνοντας τη θερμοκρασία του αέρα στην περιοχή κατά 4–8 °C. Η διαφορά δεν είναι περιθωριακή· είναι η διαφορά μεταξύ ενός υπνοδωματίου που η θερμοκρασία του δεν πέφτει ποτέ κάτω από τους 30 °C και ενός παγκακιού όπου μπορείς να καθίσεις το σούρουπο χωρίς να ιδρώνεις. Αλλά η ψυχολογική αλλαγή είναι ακόμη πιο έντονη. Η άσφαλτος δηλώνει πως αυτός ο χώρος είναι για την αποθήκευση μεταλλικών κουτιών και όχι για εσένα. Επιβάλλει εμπορική συναλλαγή, ταχύτητους ρυθμούς και εξαφάνιση της ανθρωπιάς. Όμως, ένα πάρκο με δέντρα δηλώνει πως μπορείς να μείνεις. Η ακανόνιστη σκιά ενός φύλλου στον τοίχο, ο ήχος ενός θάμνου που θροϊζει από το παιχνίδι των παιδιών, η υγρή μυρωδιά του σκαμμένου χώματος — αυτά δεν είναι ανέσεις. Είναι άδεια για να υπάρχουμε. Λένε στο νευρικό σύστημα ότι δεν βρίσκεται υπό πολιορκία αλλά υπό προστασία φυσικής φροντίδας. 'Οτι κάποιος σκέφτηκε τη σκιά σαν απτή αίσθηση ανάσας στο σχέδιο της πόλης, ότι μια ομάδα γειτόνων κάποτε προτίμησε το χώμα αντί για τα αυτοκίνητα και συνέχισε να υποστηρίζει την ιδέα με πράξεις. Σε μια γειτονιά όπως τα Εξάρχεια, που έχει βιώσει περισσότερο από το μερίδιό της σε δακρυγόνα ειδοποιήσεις έξωσης και εξώσεις εξευγενισού, αυτή η άδεια να αναπνεύσει κανείς —κυριολεκτικά, με πιο δροσερό αέρα, και μεταφορικά, με ένα παγκάκι που βλέπει σε ένα παρτέρι αντί για μια εξάτμιση— είναι ό,τι πιο κοντά σε μια πράξη αποκατάστασης μπορεί να προσφέρει μια πόλη.

And what didn’t you do to bury me,
yet you forgot that I was a seed
(Dinos Christianopoulos, Short Poems, The Body and the Skull)

The mural you see, even before you grasp its meaning, seems to celebrate the light of Athens. Intense, with a silvery-white hue and a low angle of incidence for most of the year, it does not merely illuminate; it etches out the shapes, as if creating them at the very moment.

In this corner of Exarchia in Athens, this light makes it visibly clear just how skillfully it can dissolve the boundaries between nature and construction, representation and reality, decay and art, seed and bloom.

Solidarity as Urban Lungs
A clinic was built on this site in 1907. It operated until 1972, when it was purchased by the Technical Chamber of Greece (TEE). The building was demolished in the 1980s. The TEE had planned to build its headquarters there, but the project was never carried out. Thus, from around 1990 until the end of 2008, the lot was leased and used as an outdoor parking lot.

The lease expired in 2008, and as rumors circulated about a new building being constructed on the site, the Exarchia Residents’ Initiative, together with the collective “Us, Here and Now, and for All of Us,” organized and occupied the site. On March 7, 2009, they arrived with drills and cutters, broke up the asphalt, brought in soil, and planted trees and flowers.

The creation of the park was a direct action against the further concretization of the city and the shrinking of open space and fresh air—both literally and figuratively. It was fueled by the revolutionary atmosphere created by the December 2008 uprising. This wall, which was bare of paint at the time, absorbed the vibrations of the police officer’s gunshots that killed 15-year-old Alexandros Grigoropoulos, very close to this spot. In my eyes, the mural is not mere graffiti but a counter-spell and a remedy for the state’s violent actions that deprive us all—and especially young people—of oxygen and life. The mural seems to emerge and blossom from the tree in the park, with human figures ripening like fruit on its branches and becoming seeds from which other trees and other expressions of solidarity will be born.

On the dividing line between two properties—devoid of windows, doors, or architectural ornamentation, functionally “blind”—stood a blank wall, designed solely to separate buildings, not to be seen by or interact with the public. It overlooked a parking lot—a space for private profit. The wall did not “speak” to anyone, because no one was meant to linger there. It was a space that had been left surplus in a car-centric city. The emptiness of the wall was not neutral—it was the absence of connection. Before the 2009 occupation, this wall had no witnesses, no caretaker, no dialogue with the street. It was urban waste. Now, however, every eviction, demolition, or police intervention becomes fertilizer for new struggles and visions.

Once the paint seeped into the pores and the colors began to form layers, the wall began to function as a mirror of encounters and relationships. “Try to bury me—I am a seed!” The phrase, handwritten, small, almost fragile—without an artist’s signature, without a grand composition. Just words, speaking to how Athens and its communities continue to recover from successive crises. The phrase subverts the logic of repression: burying is planting. If one reads it against the backdrop of the wall’s history—from parking lot to park—it becomes a statement that the park itself is a seed that cannot be killed.

Unlike stencils, this message does not attack; it persists. It invites a different kind of reading—slower, more poetic, more in harmony with the gardening and the life that takes place in the park.

 

How wonderful it would be if Athens did not extinguish the light that created it by destroying its greenery and its historical memory. If it left the empty spaces and dividing walls not devoid of meaning but vacant, waiting for a witness, a presence. The parking lot became a park because people broke up the asphalt with their bare hands. And the wall has become a symbol of rebirth, courage, and renewal.

The wall’s true message isn’t its words, but the fact that people continue to gather there every Wednesday at 7 p.m., making decisions by consensus, refusing to let the space revert to concrete.

For years, until it was painted, the wall didn’t know it existed as a canvas. It was simply the boundary between two buildings, gray and silent. Cars spewed exhaust fumes onto it. No one sat there, no one paid it any mind; it was clearly invisible. Then, the neighbors broke up the asphalt with drills and crowbars and brought in soil. Suddenly, the wall had witnesses. A child bent over it while planting a heart. A group painted nature. Over the next seventeen years—through debt, a pandemic, police raids, and legal battles—it became a palimpsest: faded political slogans, a handwritten seed phrase, moss creeping through the cracked letters, lichens etching the surface into something soft.

What is visible besides what can be seen? The key phrase fades away. The moss growing in the damp corners where the wall meets the ground naturally erodes the concrete chemically. New graffiti has appeared over the old letters. Someone has painted a flower next to the text. The composition turns to compost, becomes a contemporary palimpsest—not a clear stratification of distinct historical moments, but a dance of synthesis and decomposition. Organic growth and human marks intermingle. The wall no longer belongs to any specific creator or era. It becomes soil and light: bright/dark, rich/dirty, full of wonders and fragments. A layered archive of what an authority tried to bury and what, instead, flourished. Solidarity does not tear down its walls. It lets them turn to soil, and from there, it creates anew.

Environmental and Psychological Differences: A Park Versus a Paved Surface

On a typical July afternoon in Exarchia, the surface temperature of an asphalt parking lot can reach 65 °C or higher—hot enough to fry an egg, hot enough to turn the air above it into an oven. This heat radiates upward all night long, trapping the neighborhood in a “fever” of concrete. In contrast, a single mature plane tree—like those now growing in Navarino Park—cools the same square meter with its shade and transpiration, lowering the air temperature in the area by 4–8 °C. The difference is not marginal; it is the difference between a bedroom where the temperature never drops below 30 °C and a park bench where you can sit at dusk without breaking a sweat. But the psychological shift is even more pronounced. The asphalt declares that this space is for storing metal cans—not for you. It imposes commercial transactions, a fast pace, and the disappearance of humanity. But a park with trees tells you that you can stay. The irregular shadow of a leaf on the wall, the sound of a bush rustling as children play, the damp scent of dug-up soil—these are not comforts. They are a license to exist. They tell the nervous system that it is not under siege but under the protection of nature’s care. That someone conceived of shade as a tangible breath of fresh air in the city’s design, that a group of neighbors once chose soil over cars and continued to support the idea through their actions. In a neighborhood like Exarchia, which has endured more than its fair share of tear gas, eviction notices, and gentrification-driven evictions, this chance to breathe—literally, with cooler air, and figuratively, with a park bench overlooking a flower bed instead of an exhaust pipe—is the closest thing to an act of restoration a city can offer.

 

Reflections from Parko Navarinou in Athens 

Athene | Stedenman Informatie en tips voor een stedentrip naar Athene 

Navarinou: The Athens City Park Created and Run by Locals 

Navarinou Park 

Top street art à Athina 

Learning from Athens: Austerity and Crisis Urbanism 

Thinking City 

10 Best Street Art Spots in Exarchia 

 

Urban Wall Fauna

Τα παρατηρείς καθώς περνάς δίπλα τους? Τα πρόσέχεις καν ότι βρίσκονται εκεί? Ή είσαι τόσο απασχολημένος/η από τις έγνοιες, την ροή των σκέψεων του νου ή την ροή των εικόνων στην οθόνη του κινητού σου? Κάποιο μέρος της συνείδησής σου όμως καταγράφει πως ένα σταθερό ζευγάρι μάτια σε κοιτάει, ένα ζευγάρι κέρατα σε τσιγγλάει, καθώς περιηγήσε την πόλη.

Αν η πόλη έχει συνείδηση, αυτά είναι τα μάτια που χρησιμοποιεί για να καταγράψει, και όχι οι κάμερες ασφαλείας (αυτές είναι τα μάτια της ανασφάλειας). Όχι για να καταγράψουν όπως οι κάμερες αλλά σαν ένα μέσο που σκοπό έχει να σε βγάλει από τον νου ο οποίος βρίσκεται σχεδόν συνεχώς στο παρελθόν ή το μέλλον, και να σε φέρουν στο παρών.

Αλλά γιατί άραγε ο καλλιτέχνης να επέλεξε αυτά τα ζώα? Θέλει να δημιουργήσει μία σύγχρονη μυθολογία? Θέλει να αναστήσει την αρχαία? Θέλει να τα αναγάγει σε αρχέτυπα?

Όπως η κουκουβάγια βλέπει υπέροχα μέσα στο μαύρο σκοτάδι, έτσι η συνείδηση δεν χρειάζεται αποδείξεις και λογική για να λειτουργήσει στο σκοτάδι του μεσαίωνα που ζούμε -μόνο παρουσία και λόγο που ανάγεται στο σώμα, τις αρετές και την ακεραιότητα. Όπως το ελάφι είναι υπερ-ευαίσθητο στα ερεθίσματα, σβέλτο, γρήγορο με χάρη στην ανταπόκριση, έτσι και ο νους και η συνείδηση μπορούν να λειτουργούν εκλεπτυσμένα στην επίγνωση -όσο αποβαλλουμε τον θόρυβο που μας κατακλύζει. Ή μπορεί να είναι απλά τα σύμβολα των θεαινών -Αθηνα και Άρτεμης. Αυτές φύγανε, τις έδιωξαν τα τσιμέντα και τα μπαζωμένα μυαλά, τα σύμβολά τους όμως έμειναν. Και μείναμε εμείς, ζώα και άνθρωποι, φορείς θεικότητας και κολάσεως, εκλεπτυσμένα και άγρια πλάσματα συγχρόνως.

Αυτή η ένταση—ανάμεσα στο τρέξιμο και την παρατήρηση—είναι ολόκληρη η ιστορία της ζωής στην πόλη. Και τυχαίνει να στέκεσαι ανάμεσά τους, νομίζοντας ότι είσαι ο πρωταγωνιστής. Ίσως να είναι επίκληση σε αυτά που κουβαλάμε εν δυνάμει, και στο ότι είμαστε σύμβολα της εποχής μας.

Ένας παράδεισος είναι κοντά, αλλά δεν έχει ακόμη επιτευχθεί· μια κόλαση είναι κοντά, και δεν έχει ακόμη ξεχαστεί» Ράινερ Μαρία Ρίλκε

 

English version: 

Do you notice them as you walk past? Do you even realize they’re there? Or are you so preoccupied with your worries, the stream of thoughts in your mind, or the stream of images on your phone screen? Yet some part of your consciousness registers that a steady pair of eyes is watching you, a pair of horns is teasing you, as you wander through the city.
If the city has a consciousness, these are the eyes it uses to observe, not the security cameras (those are the eyes of insecurity). Not to record like cameras do, but as a means intended to pull you out of your mind—which is almost constantly in the past or the future—and bring you into the present.
But why did the artist choose these animals? Does he want to create a modern mythology? Does he want to resurrect the ancient one? Does he want to elevate them to archetypes?

Just as the owl sees perfectly in the pitch-black darkness, so too does consciousness require no proof or logic to function in the darkness of the Middle Ages in which we live—only presence and a conscience rooted in the body, virtues, and integrity. Just as the deer is hypersensitive to stimuli, agile, and quick to respond with grace, so too can the mind and consciousness function with refined awareness—as long as we cast aside the noise that overwhelms us. Or perhaps they are simply the symbols of the goddesses—Athena and Artemis. They are gone, driven away by concrete and muddled minds, yet their symbols remain. And we remained, animals and humans, bearers of divinity and hell, refined and wild creatures at the same time.
This tension—between running and observing—is the entire story of life in the city. And you happen to stand among them, thinking you are the protagonist. Perhaps it is an invocation of what we carry within us, and of the fact that we are symbols of our time.

“A paradise is near, but has not yet been attained; a hell is near, and has not yet been forgotten.” Rainer Maria Rilke

 

 

Victory of Graffiti